రైల్వే విప్లవం: భారతీయ రైళ్లు 100% బయో-టాయిలెట్ల లక్ష్యాన్ని చేరుకున్నాయి!
న్యూఢిల్లీ:
భారతీయ రైల్వేలలో పరిశుభ్రత మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ లక్ష్యంగా ప్రయాణీకులను చేరవేసే అన్ని ప్రధాన రైలు కోచ్‌లలో జీరో-డిశ్చార్జ్ బయో-టాయిలెట్ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసినట్లు రైల్వే మంత్రి అశ్విని వైష్ణవ్ లోక్‌సభకు తెలిపారు. మానవ వ్యర్థాలు నేరుగా రైల్వే ట్రాక్‌లపై పడకుండా నిరోధించడానికి మరియు పరిశుభ్రతను మెరుగుపరచడానికి ఈ వ్యవస్థను రూపొందించారు.
ముఖ్యాంశాలు:
వంద శాతం బయో-టాయిలెట్లు: ప్రయాణీకులను తీసుకెళ్లే అన్ని మెయిన్‌లైన్ కోచ్‌లలో ఇప్పుడు బయో-టాయిలెట్లను ఏర్పాటు చేశారు.
వ్యర్థాల తొలగింపు: ఈ బయో-టాయిలెట్లు మానవ వ్యర్థాలను ట్రాక్‌లపై పడకుండా నిరోధించాయి. ఫలితంగా రైల్వే ట్రాక్‌లు, స్టేషన్లలో పరిశుభ్రత మెరుగుపడింది.
ట్రాక్ తుప్పు నివారణ: మానవ వ్యర్థాల కారణంగా రైలు ఫిట్టింగ్‌లకు ఏర్పడే తుప్పు (corrosion) సమస్య కూడా ఈ బయో-టాయిలెట్ల వల్ల నివారించబడింది.
శరవేగంగా అమలు: 2004-2014 మధ్య కేవలం 9,587 కోచ్‌లలో మాత్రమే బయో-టాయిలెట్లు ఏర్పాటు చేయగా, 2014-2025 మధ్య కాలంలో 3,33,191 కోచ్‌లలో (34 రెట్లు ఎక్కువ) ఈ సౌకర్యం కల్పించబడింది.
బయో-టాయిలెట్ టెక్నాలజీ:
ఈ వ్యవస్థను భారతీయ రైల్వే ఇంజనీర్లు మరియు DRDO (రక్షణ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి సంస్థ) శాస్త్రవేత్తలు సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేశారు.
వీటిలో ఉండే వాయురహిత బ్యాక్టీరియా (Anaerobic Bacteria) మానవ వ్యర్థాలను ప్రధానంగా నీరు మరియు బయోగ్యాస్‌లుగా (మీథేన్ మరియు కార్బన్ డయాక్సైడ్) మారుస్తుంది.
బయోగ్యాస్‌లు గాలిలోకి విడుదలవుతాయి, శుద్ధి చేసిన నీరు క్లోరినేషన్ తర్వాత ట్రాక్‌పై విడుదల అవుతుంది.
తొలినాళ్లలో ఈ టాయిలెట్లలో అడ్డుపడటం (Choking) మరియు దుర్వాసన వంటి సమస్యలు తలెత్తాయి. దీనికి ప్రధాన కారణం ప్రయాణీకులు ప్లాస్టిక్ సీసాలు, పేపర్లు, వస్త్రాలు వంటి బయో-డిగ్రేడబుల్ కాని వస్తువులను టాయిలెట్లలో వేయడమే.
సమస్యల పరిష్కారానికి చర్యలు:
అడ్డుపడటం మరియు దుర్వాసన సమస్యలను అధిగమించడానికి, రైల్వేలు వెంటిలేషన్ వ్యవస్థలను (ఉదాహరణకు, నేచురల్ డ్రాఫ్ట్ ఇండ్యూస్డ్ వెంటిలేషన్ సిస్టమ్ - NDIVS) మరియు బయో-వాక్యూమ్ టాయిలెట్ వ్యవస్థలనుప్రవేశపెట్టాయి.
ప్రతి సంవత్సరం 'స్వచ్ఛ భారత్ అభియాన్' సమయంలో అవగాహన కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు.
ప్రయాణీకులకు సరైన వినియోగంపై తెలియజేయడానికి కోచ్‌లలో మరియు టాయిలెట్ డోర్లపై స్టిక్కర్లు/ప్లేట్లు ఏర్పాటు చేశారు.
చారిత్రక నేపథ్యం:
భారతీయ రైల్వేలలో టాయిలెట్లు లేని రోజుల్లో, ప్రయాణీకులు తమ అవసరాల కోసం స్టేషన్లలో రైలు ఆగే వరకు వేచి ఉండాల్సి వచ్చేది.
1909లో అఖిల్ చంద్ర సేన్ అనే ప్రయాణీకుడు రైల్వే అధికారులకు రాసిన ఒక సుదీర్ఘమైన, హాస్యాస్పదమైన లేఖ కారణంగా బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం రైళ్లలో టాయిలెట్లను ప్రవేశపెట్టింది.
బయో-టాయిలెట్ల ఏర్పాటు 'స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్' లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఉందని, రైలు ప్రయాణంలో పరిశుభ్రత, పర్యావరణాన్ని మెరుగుపరచడంలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన మార్పు అని రైల్వే మంత్రి పేర్కొన్నారు.